Coraz częściej, zarówno w codziennych rozmowach, jak i w mediach społecznościowych, słyszymy sformułowanie “Jestem przebodźcowany(-a)”. Ciągły napływ informacji, powiadomienia, nadmiar bodźców, obowiązków, hałas czy presja bycia stale dostępnym sprawiają, że coraz więcej osób odczuwa zmęczenie i poczucie przytłoczenia. Mimo że przebodźcowanie nie jest jednostką diagnostyczną w klasyfikacjach zaburzeń psychicznych, trafnie pokazuje doświadczenie, które dotyka coraz szerszego grona osób w naszej codziennej rzeczywistości.
Czym jest przebodźcowanie?
W psychologii przebodźcowanie można rozumieć jako stan, w którym liczba docierających do nas bodźców przewyższa naszą zdolność do ich efektywnego przetwarzania. Kiedy równocześnie odpowiadamy na wiadomości, śledzimy media społecznościowe, realizujemy nasze obowiązki zawodowe i reagujemy na bodźce z otoczenia, układ poznawczy zaczyna działać do granic swoich możliwości.
Mózg nieustannie dokonuje selekcji informacji, jednak zasoby uwagi i pamięci roboczej, którymi dysponujemy, są ograniczone. Utrzymujące się przez dłuższy czas funkcjonowanie w takim stanie sprzyja także aktywacji reakcji stresowej, a organizm pozostaje w gotowości do reagowania na kolejne bodźce, co z czasem prowadzi do zmęczenia zarówno psychicznego, jak i fizycznego.
Skąd bierze się nadmiar bodźców dopływających do nas?
Współczesne otoczenie dostarcza nam więcej informacji niż wcześniej. Smartfony, media społecznościowe, wielozadaniowość, hałas miejski czy praca w otwartych przestrzeniach biurowych wymuszają ciągłe przełączanie uwagi. Do tego dochodzi presja, którą nakładamy na siebie – bycia stale efektywnym i dostępnym, która pozostawia często niewiele przestrzeni na regenerację naszego organizmu.
Znaczenie ma tu również tempo życia, jakie narzuca nam kultura. Praca, obowiązki domowe, relacje społeczne i aktywność w sieci często toczą się równolegle, przez co trudno o moment prawdziwego wyciszenia. Nawet chwile, które teoretycznie powinny służyć odpoczynkowi, bywają wypełnione przeglądaniem telefonu, co dodatkowo podtrzymuje stan pobudzenia układu nerwowego. O trudnościach z odpoczywaniem możemy dowiedzieć się więcej tutaj: https://trzymsie.pl/blog/dlaczego-tak-ciezko-nam-odpoczywac/.
Jak rozpoznać stan przebodźcowania?
Przebodźcowanie może dawać o sobie znać na wiele różnych sposobów. Do najczęściej występujących objawów należą:
- trudności z koncentracją i podejmowaniem nawet prostych decyzji,
- poczucie psychicznego zmęczenia (czasem mimo braku dużego wysiłku),
- rozdrażnienie i obniżona cierpliwość,
- napięcie mięśniowe oraz bóle głowy,
- trudności ze snem,
- potrzeba odizolowania się od kontaktów społecznych lub przebywania w ciszy i spokoju.
Warto pamiętać, że podobne objawy mogą towarzyszyć również innym trudnościom natury psychicznej, dlatego jeśli utrzymują się dłużej, warto rozważyć konsultację ze specjalistą.
ADHD czy przebodźcowanie?
Czy to nadmiar bodźców, czy ADHD?
Objawy przebodźcowania, którymi najczęściej trudności z koncentracją, rozdrażnienie czy poczucie chaosu bywają bardzo podobne do tych, które towarzyszą przy ADHD. Wiele osób zadaje sobie pytanie, czy to, czego doświadczają, to chwilowe przeciążenie bodźcami, czy może sygnał czegoś trwalszego.
Jedną z różnic jest czas trwania i kontekst objawów: przebodźcowanie zazwyczaj narasta w konkretnych sytuacjach (na przykład: nadmiar zadań, hałas, ciągła dostępność) i ustępuje po odpowiednim odpoczynku, podczas gdy trudności związane z ADHD mają charakter bardziej stały i towarzyszą danej osobie od dłuższego czasu, niezależnie od poziomu bodźców w otoczeniu jednostki.
W praktyce rozróżnienie to bywa jednak trudne, a same objawy mogą się wzajemnie nakładać i wzmacniać – osoby mierzące się z ADHD są np. bardziej podatne na przebodźcowanie. Dlatego jeśli podobne trudności utrzymują się długo i utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto rozważyć konsultację diagnostyczną ze specjalistą, więcej o diagnozie ADHD możecie przeczytać w naszym Centrum Diagnozy: https://trzymsie.pl/adhd/.
Jak odzyskać równowagę?
Nie da się całkowicie wyeliminować bodźców z codziennego życia, można jednak nauczyć się świadomie ograniczać ich nadmiar. Pomocne bywają proste strategie: wyłączanie zbędnych powiadomień, regularne przerwy od ekranów, skupianie się na jednym zadaniu naraz oraz dbałość o sen i aktywność fizyczną.
Coraz więcej badań wskazuje również na korzyści płynące z kontaktu z naturą, praktyk uważności oraz świadomego planowania czasu przeznaczonego na odpoczynek.
Ważne jest także, by uważnie obserwować sygnały wysyłane przez nasz organizm który ma nadmiar bodźców. Zmęczenie, rozdrażnienie czy trudności z koncentracją nie zawsze świadczą o braku motywacji, często są sygnałem, że układ nerwowy jest przeciążony i potrzebuje się zregenerować.
Nadmiar bodźców – podsumowanie
Przebodźcowanie nie stanowi formalnej diagnozy psychologicznej, lecz jest doświadczeniem wynikającym z przeciążenia poznawczego, nadmiernej stymulacji oraz przewlekłego stresu. W świecie, który nieustannie domaga się naszej uwagi, umiejętność regulowania liczby docierających do nas bodźców staje się bardzo ważnym elementem dbania o dobrostan psychiczny.
Świadome korzystanie z technologii, dbałość o odpoczynek oraz zachowanie równowagi między aktywnością a regeneracją mogą skutecznie zmniejszyć ryzyko przeciążenia i poprawić nasze codzienne funkcjonowanie.
Bibliografia:
Aron, E. N., Aron, A. (1997). Sensory-processing sensitivity and its relation to introversion and emotionality. Journal of Personality and Social Psychology, 73(2), 345–368
Yochman, A., Alon-Beery, O., Sribman, A., Parush, S. (2013). Differential diagnosis of sensory modulation disorder (SMD) and attention deficit hyperactivity disorder (ADHD): Participation, sensation, and attention. Frontiers in Human Neuroscience, 7, Article 862.
