FOMO (Fear of Missing Out), czyli „lęk przed przeoczeniem” to zjawisko, które w ostatnich latach stało się coraz bardziej powszechne, szczególnie w erze mediów społecznościowych. Odnosi się do obawy przed przegapieniem czegoś istotnego na przykład interesujących nas wydarzeń społecznych, czy najświeższych informacji ze świata. FOMO aktualnie najczęściej pojawia się w kontekście korzystania z mediów społecznościowych – to miejsce, w którym dostęp do tysięcy informacji jest na wyciągnięcie ręki, ale może również dotyczyć wydarzeń offline, w których nie bierzemy udziału.
Presja oraz potrzeba bycia na bieżąco z tym, co dzieje się wokół oraz obserwacja życia innych osób – znajomych, celebrytów może prowadzić do poczucia, że nasze życie nie jest wystarczająco ekscytujące, co z kolei może wywoływać lęk, stres czy depresję. W artykule przyjrzymy się bliżej temu zjawisku – okolicznościom występowania, a także metodom radzenia sobie z FOMO – w tym roli terapii poznawczo-behawioralnej.
Kiedy towarzyszy nam FOMO?
FOMO jest silnym pragnieniem bycia na bieżąco, co sprawia, że czujemy potrzebę ciągłego śledzenia informacji, nawet w przypadkowych momentach dnia. Aktualizowanie swojej wiedzy o dowolnych, interesujących nas wydarzeniach jest teraz na wyciągnięcie kciuka, dzięki natychmiastowemu dostępowi do wiadomości i postów w mediach społecznościowych. To powoduje, że jesteśmy nieustannie zanurzeni w cyfrowym świecie, gdzie każda nowa informacja może budzić poczucie, że musimy ją natychmiast przetworzyć, aby nie stracić kontaktu z tym, co ważne.
Lęk przed ominięciem może również dotyczyć również wydarzeń towarzyskich offline, w których nie bierzemy udziału, a które wydają się dla nas osobiście wartościowe. Może to potęgować poczucie izolacji, osamotnienia czy wykluczenia społecznego. Media społecznościowe umożliwiają śledzenie życia innych osób w czasie rzeczywistym. Na platformach widzimy głównie wyidealizowane obrazy życia innych osób, co prowadzi do porównań, odczuwanego wykluczenia i gorszości. W tym kontekście FOMO może dawać nam poczucie, że nasze życie nie spełnia oczekiwań, a to, co przeżywamy, jest mniej interesujące od innych żyć – mamy wrażenie, że to, co lepsze nas omija.
Z czym wiąże się lęk przed przeoczeniem?
Lęk przed przeoczeniem wpływa na różne aspekty naszego życia. Kontekst jego występowania oraz nasilenie mogą się znacznie różnić w zależności od osoby. Do głównych czynników powiązanych z FOMO zalicza się m.in. nadmiar informacji czy częste korzystanie z mediów społecznościowych. FOMO może również współwystępować z innymi problemami, takimi jak nomofobia, czyli lęk przed byciem pozbawionym dostępu do telefonu.
Przeciążenie informacyjne
Codziennie jesteśmy bombardowani ogromną ilością informacji z różnych źródeł – od wiadomości telewizyjnych po posty w mediach społecznościowych. Powiadomienia, nagłówki oraz propozycje podpowiadane nam przez algorytm sprawiają, że nieustannie czujemy presję, aby nie przegapić żadnej ważnej wiadomości. To ogromny nadmiar informacji, który poznawczo nie jest możliwy do przetworzenia. Prowadzi do poczucia, że nie możemy pozwolić sobie na odpoczynek od sieci, ponieważ za chwilę coś istotnego nas ominie. W efekcie stajemy się zależni od niekończącego się przepływu treści, co potęguje lęk przed przeoczeniem.
FOMO a media społecznościowe
Media społecznościowe, takie jak Facebook, Instagram czy TikTok, są zaprojektowane tak, aby przyciągały naszą uwagę przez cały dzień. Ich celem jest nie tylko dostarczenie informacji, ale także angażowanie użytkowników w interakcje z innymi, co sprawia, że czujemy się zobowiązani do bycia aktywnymi online. Częste przeglądanie tych platform w celu bycia na bieżąco z wydarzeniami w życiu innych prowadzi do wytworzenia silnego nawyku.
Media społecznościowe oraz aplikacje służą również do utrzymywania kontaktu w formie zdalnej. Osoby z wysokim poziomem lęku przed ominięciem wskazują na przewagę potrzeby komunikowania się z innymi – i lęku przed utratą takiego połączenia. Platformy internetowe choć ułatwiają możliwość utrzymywania stałego kontaktu mogą potęgować FOMO występujące w kontekście podtrzymywania relacji z innymi.
Nomofobia
Nomofobia to lęk przed byciem odłączonym od swojego telefonu, który jest nie tylko narzędziem komunikacji, ale również „centrum zarządzania” codziennym życiem. U osób z wyższym poziomem FOMO częściej niż u innych pojawia się ten lęk, ponieważ telefon staje się dla nich głównym sposobem utrzymywania kontaktu z bliskimi. Dla takich osób smartfon jest kluczowym elementem utrzymywania poczucia związku z otaczającym światem. Im silniejszy lęk przed utratą dostępu do telefonu, tym możliwie częściej sięga się po urządzenie, aby zredukować wewnętrzne napięcie.
Jak FOMO może przejawiać się w życiu codziennym?
Sposobem na łagodzenie lęku przed pominięciem jest najczęściej – sięgnięcie po telefon. Wśród osób z wysokim FOMO nie tylko częstotliwość korzystania z telefonu jest większa, ale również ilość nieadekwatnych sytuacji, w których osoby sięgają po telefon. Na przykład, czują potrzebę ciągłego sprawdzania telefonu podczas prowadzenia samochodu czy przechodzenia przez ulicę. Dla osób z wysokim FOMO telefon to nieodłączny element codzienności – używany jest 15 min przed snem oraz zaraz po przebudzeniu, również podczas spożywanych posiłków.
Skąd bierze się FOMO?
FOMO jest zjawiskiem, którego przyczyny sięgają głębiej, a nadmierne korzystanie z telefonu czy mediów społecznościowych może być ich zewnętrznym przejawem. Etiologia problemu jest indywidualna, może być między innymi zakorzeniona w naszych niespełnionych potrzebach społecznych i emocjonalnych lub nieodpowiednio regulowanym napięciu.
Interakcje społeczne
Przy łatwo dostępnej formie kontaktu przez media społecznościowe FOMO może wynikać z niezaspokojonych w realnym świecie potrzeb społecznych. Osoby, które czują się osamotnione, niezrozumiane lub nieakceptowane w swoim rzeczywistym środowisku, mogą poszukiwać w mediach społecznościowych poczucia przynależności i akceptacji. Wirtualne interakcje dają poczucie natychmiastowej gratyfikacji i kontaktu, który w realnym życiu może być trudniejszy do osiągnięcia. Chociaż platformy umożliwiają jednostce poczucie łączności z innymi, ten kontakt jest niestety często bardziej powierzchowny i pozbawiony głębokich więzi emocjonalnych co w konsekwencji nie niweluje problemu braku wsparcia społecznego, a dodatkowo potęguje czas spędzony w mediach społecznościowych.
Problemy z regulowaniem napięcia i emocji
Przyczyn lęku przed ominięciem możemy szukać również w trudnościach z odpowiednim zarządzaniu stresem, napięciem i emocjami. Osoby, które mają problem z odczytywaniem i regulowaniem swoich emocji, mogą uciekać w korzystanie z technologii, szukając ukojenia w natychmiastowej gratyfikacji. Ciągłe sprawdzanie telefonu, wchodzenie na platformy społecznościowe czy śledzenie wydarzeń online staje się sposobem na „zapomnienie” o rzeczywistych problemach i emocjach, co w dłuższej perspektywie prowadzi do pogłębienia problemu.
FOMO i jego wpływ na nasze zdrowie, samopoczucie i zachowanie
FOMO może wielowymiarowo, negatywnie oddziaływać na nasze funkcjonowanie. Przede wszystkim może prowadzić do poczucia wyobcowania, ponieważ widząc innych uczestniczących w ważnych wydarzeniach, możemy poczuć się wykluczeni i osamotnieni. Ten stan może wywołać lęk, stres oraz prowadzić do zaburzeń nastroju. W rezultacie FOMO może również obniżyć naszą samoocenę, ponieważ porównania z wyidealizowanymi obrazami życia innych prowadzą do poczucia, że nasze własne życie jest mniej wartościowe. Przy destruktywnym użytkowaniu mediów mogą wystąpić również takie zmiany jak obniżenie sprawności poznawczej na przykład w funkcjonowaniu pamięci, gorsza ocena własnego zdrowia fizycznego oraz ogólne obniżone samopoczucie.
Jak radzić sobie z FOMO?
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) może mieć istotny wpływ na zminimalizowanie lęku przed ominięciem. W zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta terapia może koncentrować się na zmianie zniekształconych procesów myślowych, wypracowaniu skutecznych metod zarządzania emocjami, regulacji napięcia lub innym procesie dostosowanym do indywidualnych potrzeb. Pomoc w tym zakresie powinna również opierać się na edukacji w kwestii odpowiedniego korzystania z platform internetowych.
Samoobserwacja
Dzięki samoobserwacji pacjenci mogą zwrócić uwagę na momenty, w których sięgają po telefon, szczególnie gdy doświadczają napięcia, frustracji, smutku czy stresu. Zrozumienie tych zależności pomoże w rozpoznaniu, kiedy technologie stają się mechanizmem unikania konfrontacji z emocjami, a kiedy jedynie narzędziem do spędzania czasu.
Higiena korzystania z mediów
Wśród polskiej grupy użytkowników internetowych najczęściej wysoki poziom wyniki FOMO mają osoby w przedziale wiekowym 15-24 lat. Dlatego w tej grupie ważna jest psychoedukacja w zakresie podejmowanej aktywności online i czasu spędzonego offline. Warto promować adaptacyjne sposoby radzenia sobie oraz praktyki, które wspierają zdrowie psychiczne, uwzględniając balans w korzystaniu z technologii.
Wnioski
Lęk przed tym, co nas omija, może prowadzić do wielu negatywnych skutków w naszej codzienności. W po pandemicznej rzeczywistości coraz trudniej o brak stałego kontaktu z nowymi technologiami. FOMO w życiu rzeczywistym i wirtualnym może powodować poczucie wykluczenia, obniżenia samooceny i pogorszenia samopoczucia psychicznego. W obliczu nadmiaru informacji i nieustannej potrzeby bycia na bieżąco stajemy się przebodźcowani i wyczerpani poznawczo. Kluczowe staje się znalezienie balansu w korzystaniu z technologii, wypracowanie adaptacyjnych form regulacji oraz dbanie o realne więzi społeczne. Nasze zaangażowanie wraz z podjętą terapią CBT może znacząco poprawić nasze samopoczucie.
Bibliografia:
Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, V. (2013). Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior, 29(4), 1841-1848.
Wolniewicz, C. A., Tiamiyu, M. F., Weeks, J. W., & Elhai, J. D. (2018). Problematic smartphone use and relations with negative affect, fear of missing out, and fear of negative and positive evaluation. Psychiatry Research, 262, 618-623.
Raport „FOMO 2021 Polacy a lęk przed odłączeniem podczas pandemii”. (2021). Uniwersytet Warszawski, Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii.
https://edukacjamedialna.edu.pl/media/chunks/attachment/Tomczyk_Fomo.pdf
https://doi.org/10.1371/journal.pone.0308643
http://dx.doi.org/10.12998/wjcc.v9.i19.4881
