Nie ulega żadnej wątpliwości, że muzyka wpływa na człowieka. Jest sztuką, która jest obecna w życiu ludzi od zarania dziejów. Od prostych, powtarzalnych melodii śpiewanych, czy granych na własnoręcznie stworzonych pierwotnych instrumentach po wielogodzinne symfonie w wykonaniu kilkuset muzyków, czy radiowe hity bijące rekordy popularności w dzisiejszych czasach. Muzyka jest wokół nas nieustannie i nie bez przyczyny. Muzyka ma wpływ na człowieka, jego zdrowie, samopoczucie, emocje. W niniejszym artykule przyjrzymy się kilku przykładom oddziaływania muzyki na człowieka i jaki jest wpływ muzyki na zdrowie.
Muzyka a emocje
Podstawowym fizjologicznym przejawem wpływu muzyki na nastrój jest aktywacja autonomicznego układu nerwowego. Muzyka wywołuje emocje. Uruchamiają je rytm i tempo. Oddziałuje ona na produkcję neuroprzekaźników w mózgu takich jak:
- epinefryna
- noradrenalina
- serotonina
- dopamina- związana z doświadczaniem przyjemności i nagrody, co wpływa na nasze samopoczucie.
W związku z wydzielaniem tych neuroprzekaźników w naszym mózgu zachodzą zmiany, które mogą skutkować modyfikacją odczuwanych emocji:
- Muzyka potrafi wywoływać i wzmacniać emocje od radości, przez smutek, po nostalgię.
- Słuchanie muzyki pomaga regulować emocje, co jest wykorzystywane w terapii oraz codziennym zarządzaniu stresem i nastrojem. Ludzie wybierają muzykę odpowiadającą ich aktualnemu stanowi emocjonalnemu lub taką, która pomaga zmienić nastrój.
- Badania wykazały, że muzyka może zwiększać poziom empatii oraz zdolność do współodczuwania emocji innych ludzi, co wpływa na społeczne i emocjonalne więzi.
- Muzyka pozwala na ekspresję emocji, zwłaszcza tych trudnych do wyrażenia słowami, co pomaga w ich przetwarzaniu i zrozumieniu.
- Muzyka pozwala również obniżyć poziom niektórych niekorzystnych dla organizmu emocji takich jak przewlekły stres, czy lęk. Muzyka, zwłaszcza relaksacyjna i klasyczna, ma udowodniony wpływ na obniżenie poziomu kortyzolu – hormonu stresu. Słuchanie muzyki może pomóc w redukcji lęku oraz poprawić samopoczucie.
Istnieje kilka teorii próbujących wyjaśnić w sposób ścisły dlaczego akurat muzyka wywiera tak silny i bezpośredni wpływ na nasze emocje:
- działanie muzyki może polegać na odwracaniu naszej uwagi od negatywnych bodźców w kierunku bodźca pozytywnego, jakim jest sama muzyka
- muzyka działa poprzez przywoływanie wspomnień i związanych z nimi emocji
- wpływ muzyki może być również wyjaśniony przez jej znaczenie ewolucyjne sprzyjać rozwojowi więzi międzyludzkich, zdolności percepcyjnych i motorycznych, ważnych z punktu widzenia przeżycia jednostki
Muzyka a umysł
Poza oczywistym i znanym każdemu wpływem muzyki na emocje można zaobserwować jej oddziaływanie również na sferę poznawczą i intelektualną.
- słuchanie muzyki, zwłaszcza muzyki klasycznej lub instrumentalnej, może wspierać koncentrację oraz zwiększać zdolność do skupienia się na zadaniach poznawczych.
- muzyka może poprawiać pamięć roboczą i wspomagać procesy uczenia się, zwłaszcza gdy jest stosowana jako tło podczas powtarzania materiału lub nauki.
- nauka gry na instrumencie muzycznym u dzieci wpływa pozytywnie na rozwój funkcji poznawczych, takich jak zdolności językowe, matematyczne oraz pamięć.
- aktywność muzyczna stymuluje obszary mózgu związane z planowaniem, kontrolą impulsów i rozwiązywaniem problemów, co przekłada się na lepsze funkcjonowanie umysłowe.
Muzyka a ciało
Choć wydawać by się mogło, że muzyka wpływa głównie na naszą psychikę i samopoczucie, to jednak istnieje wiele badań pokazujących jej silny związek z naszym zdrowiem somatycznym
- Słuchanie muzyki o wolnym tempie może obniżać ciśnienie krwi, tętno i poziom kortyzolu (hormonu stresu), co wpływa korzystnie na zdrowie serca i redukcję stresu.
- Badania wskazują, że muzyka może wpływać na układ odpornościowy, zwiększając poziom przeciwciał IgA oraz modulując aktywność limfocytów, co sprzyja lepszej odporności organizmu.
- Muzyka relaksacyjna pomaga obniżyć napięcie mięśniowe oraz poprawia rytm oddechowy, co sprzyja ogólnemu relaksowi i zmniejszeniu objawów napięcia psychofizycznego.
Warto jednak pamiętać, że muzyka może mieć również szkodliwy wpływ na nasz organizm a szczególnie na narząd słuchu.
Wpływ muzyki na zdrowie
Długotrwałe lub powtarzające się narażenie na głośną muzykę (zwłaszcza powyżej 85 dB.) może prowadzić do uszkodzenia komórek rzęsatych w ślimaku, co skutkuje trwałą utratą słuchu. Eksponowanie uszu na intensywny hałas, np. podczas koncertów lub słuchania muzyki na wysokim poziomie głośności przez słuchawki, może prowadzić do powstawania szumów usznych (tinnitus), które bywają przewlekłe i utrudniają codzienne funkcjonowanie. Szczególnie narażoną grupą osób są ludzie młodzi, u których konieczna jest edukacja, stosowanie limitów głośności, a także działań prewencyjnych takich jak przykładowo stopery do uszu podczas głośnych koncertów.
Muzykoterapia
Podczas analizowania związków między muzyką a zdrowiem i dobrostanem nie można pominąć dziedziny, jaką jest muzykoterapia.
Muzykoterapia jest definiowana jako systematyczne stosowanie muzyki w celu przywrócenia, utrzymania lub poprawy zdrowia psychicznego i fizycznego.
Muzykoterapia zdecydowanie różni się od innych form terapii, przede wszystkim dlatego, że wykorzystuje sztukę i środki artystyczne w połączeniu z wiedzą naukową. Muzykę wyróżnia spośród innych form sztuki to, że nie wymaga tłumaczenia, jest uniwersalna, najbardziej komunikatywna i działa bezpośrednio. Jest to powód, dla którego muzykoterapia jest szczególnie użyteczna w pracy z dziećmi, gdzie często trudno jest zastosować werbalne techniki psychoterapeutyczne
Muzykoterapia ma udowodnioną naukowo skuteczność w wielu obszarach, przede wszystkim jednak wykorzystuje się w:
- Terapii zaburzeń psychicznych takich jak:
- depresja
- zaburzenia lękowe
- PTSD (zespół stresu pourazowego),
- schizofrenia i zaburzenie afektywne dwubiegunowe
- Terapii zaburzeń neurologicznych oraz rehabilitacji neurologicznej u osób cierpiących na:
- Chorobę Parkinsona
- Powikłania po udarach, wylewach
- Stwardnienie rozsiane
- Powikłania po urazach mózgu
- Wsparciu w chorobach kardiologicznych czy onkologicznych poprzez:
- Zmniejszenie bólu
- Redukcję stresu
- Zmniejszenie lęku i napięcia
- Terapii dzieci ze stwierdzonymi zaburzeniami:
- ADHD
- Autyzm
- Rozwojowymi
Wpływ muzyki na zdrowie – podsumowanie
Muzyka posiada niebagatelny wpływ na człowieka, nie tylko sprawiając nam przyjemność podczas jej słuchania, ale również oddziałując na nasz mózg, ciało, umysł i psychikę. Może być formą wsparcia leczenia, terapii, a także formą budowania relacji międzyludzkich. Muzyka jako sztuka ma bez wątpienia charakter uniwersalny, międzyludzki i nieskończony. Muzyka ma moc!
Bibliografia
Angel, L. A., Polzella, D. J., & Elvers, G. C. (2010). Background music and cognitive performance. Perceptual and Motor Skills, 110(3), 1059-1064.
Bialystok, E., & DePape, A.-M. (2009). Musical expertise, bilingualism, and executive functioning. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 35(2), 565-574.
Fancourt, D., Ockelford, A., & Belai, A. (2014). The psychoneuroimmunological effects of music: A systematic review and a new model. Brain, Behavior, and Immunity, 36, 15-26.
Geretsegger, M., Elefant, C., Mössler, K. A., & Gold, C. (2014). Music therapy for people with autism spectrum disorder. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2014(6).
Gold, C., Mössler, K., Grocke, D., Heldal, T. O., Tjemsland, L., & Aarre, T. (2009). Individual music therapy for mental health care clients with low therapy motivation: Multicentre randomised controlled trial. Psychotherapy and Psychosomatics, 78(5), 319-327.
Jäncke, L. (2008). Music, memory and emotion. Journal of Biology, 7(6), 21.
Klimas-Kuchtowa, E., Handlowej, G. W. S., & Muzycznych, K. Z. S. (2014). Muzyka w prewencji i promocji zdrowia. W: Psychologia muzyki. Współczesne konteksty zastosowań (s. 159-183). Harmonia.
Le Prell, C. G., et al. (2013). Noise-induced hearing loss: Mechanisms, pathophysiology, and treatment. Noise & Health, 15(66), 187-196.
Lubrano, V., Rainville, L. L., & Monetta, L. (2021). Music and empathy: The role of musical experience and social cognition. Frontiers in Psychology, 12, 676671.
Posłuszna, J., & Burtowy, A. (2004). Muzyka w terapii-przegląd literatury światowej. Wydział Pedagogiki i Psychologii UMCS, Zakład Psychologii Ogólnej, UAM, Poznań, Sekcja J, XVII.
Särkämö, T., & Sarkamo, T. (2018). Music and the brain: The neuroscience of music and musical therapy. Cortex, 100, 260–266.
Thoma, M. V., et al. (2013). The effect of music on the human stress response. PLoS ONE, 8(8), e70156.
Trappe, H. J. (2010). The effects of music on the cardiovascular system and cardiovascular health. Heart, 96(23), 1868-1871.
