Jak zapobiegać wypaleniu i dbać o siebie będąc opiekunem? Opiekunowie osób niesamodzielnych pełnią niezwykle ważną i trudną rolę. Osoby te, troszcząc się o swoich bliskich – starszych, przewlekle chorych, niepełnosprawnych – stają się niezastąpionymi filarami ich codziennego życia. Opieka nad osobami wymagającymi stałej pomocy to nie tylko wyzwanie fizyczne, ale również emocjonalne i poznawcze, które wiąże się z dużym poświęceniem na wielu polach.
Choć opieka nad bliską osobą może być satysfakcjonująca, wiąże się również z wieloma trudnościami. Opiekunowie często doświadczają wysokiego poziomu stresu i narażeni są na wypalenie opiekuńcze “Zespół Wypalenia Opiekuna”. Ważne jest, aby opiekunowie pamiętali, że także oni mogą otrzymywać wsparcie i pomoc. W poniższym artykule przyjrzymy się wyzwaniom, przed którymi stają opiekunowie oraz przedstawimy formy samopomocy, sposoby dbania o własny dobrostan oraz dostępne wsparcie, jakie opiekunowie mogą otrzymać, by skutecznie przeciwdziałać wypaleniu.
Ryzyko wysokiego stresu.
Bycie opiekunem osoby bliskiej to ogromna odpowiedzialność, która nierzadko wiąże się z głębokim oddaniem i poświęceniem. Chociaż opieka nad bliską osobą jest wyrazem miłości i troski, to jednocześnie niesie ze sobą wiele wyzwań, które mogą prowadzić do wysokiego poziomu stresu.
Brak czasu na odpoczynek
Opiekunowie często poświęcają znaczną część swojego czasu na opiekę nad osobą bliską, co może prowadzić do chronicznego zmęczenia. Brak czasu na zaopiekowanie się sobą, realizowanie swoich pasji, czy dbanie o własne potrzeby może zwiększać poziom stresu. Tym aspektem mogą być szczególnie obciążeni opiekunowie mieszkający z osobą wobec, której świadczą opiekę.
Emocjonalne obciążenie
Długotrwała opieka nad bliskimi, zwłaszcza w przypadku osób cierpiących na choroby przewlekłe, chorych terminalnie i osób starszych dotkniętych chorobami neurodegeneracyjnymi może prowadzić do silnego stresu i obciążenia emocjonalnego. Obserwowanie pogarszającego się stanu zdrowia osoby bliskiej może wywoływać smutek, lęk oraz poczucie bezradności.
Wsparcie społeczne
Opiekunowie często doświadczają poczucia osamotnienia w swojej roli. Brak wsparcia ze strony rodziny, przyjaciół czy instytucji społecznych może dodatkowo potęgować stres związany z pełnieniem tej funkcji. Opieka nad osobą zależną jest niezwykle wymagająca również pod względem czasowym. Opiekunowie często narzucają sobie presję, aby zapewnić całodobową opiekę, co w niektórych przypadkach jest wręcz niezbędne. Taki tryb życia sprawia, że nie mają oni przestrzeni na pielęgnowanie innych ważnych relacji, a ich własne potrzeby i życie społeczne schodzą na dalszy plan.
Problemy finansowe
Opieka nad osobą zależną może wiązać się z wysokimi kosztami, które nie zawsze są pokrywane przez system opieki zdrowotnej. Nierzadko wiele osób pełniących rolę opiekuna zmienia swoje życie prywatne i zawodowe, aby móc poświęcić więcej czasu na opiekę, co może prowadzić do problemów finansowych.
Brak wiedzy i umiejętności
Często opiekunowie mimo starań nie mają wystarczającego i przygotowania do radzenia sobie z wyzwaniami zdrowotnymi podopiecznych, szczególnie jeśli chodzi o specyficzne potrzeby medyczne. Brak profesjonalnych umiejętności może powodować poczucie niepewności i stres związany z obawą o zdrowie osoby, którą się opiekują.
Problemy zdrowotne opiekuna
Długotrwały stres i fizyczne obciążenie mogą prowadzić do problemów zdrowotnych u samych opiekunów, takich jak bóle pleców, osłabiony system immunologiczny, problemy z sercem, bezsenność i depresja. Z kolei pogarszający się stan zdrowia opiekuna może jeszcze bardziej zwiększyć poziom stresu, ponieważ opiekun czuje, że nie jest w stanie zapewnić odpowiedniej opieki, co prowadzi do błędnego koła.
Objawy wysokiego stresu u opiekuna.
Często, z uwagi na duże zaangażowanie, opiekunowie nie zdają sobie sprawy, jak bardzo ich własne zdrowie i samopoczucie mogą cierpieć na skutek ciągłego stresu. W rezultacie mogą doświadczać objawów, które wskazują na wyczerpanie fizyczne, poznawcze i emocjonalne. Warto zwrócić uwagę na te sygnały, by w odpowiednim momencie podjąć działania mające na celu poprawę jakości życia opiekuna oraz zapobiec poważnym konsekwencjom zdrowotnym.
- Poczucie przytłoczenia sytuacją.
- Zmiana masy ciała – przyrost lub utrata wagi.
- Szybka irytacja i gniew nawet wobec błahych sytuacji.
- Brak przyjemności z rzeczy, które wcześniej się lubiło lub całkowite zaprzestanie tych aktywności.
- Chroniczne zmęczenie.
- Problemy ze snem.
- Smutek i przygnębienie.
- Ból fizyczny np. ból głowy, mięśni.
- Stosowanie substancji np. nadużywanie alkoholu, leków, palenie papierosów.
Zespół Wypalenia Opiekuna
Ważne jest, by opiekunowie nauczyli się dostrzegać symptomy wysokiego stresu, ponieważ ignorowanie ich może pogłębiać problem, prowadząc do Zespołu Wypalenia Opiekuna. Poniżej wymienione są objawy, które mogą świadczyć o nadmiernym obciążeniu i wypaleniu, warto rozpoznać je na wczesnym etapie i ze świadomością działać w celu poprawy zdrowia i dobrostanu opiekuna.
- Porzucenie swoich pasji.
- Pomimo odpoczynku i odpowiedniego snu, ciągłe uczucie zmęczenia.
- Zaniedbanie siebie i własnych potrzeb.
- Brak poczucia spełnienia w życiu.
- Trudno jest się zrelaksować i odpocząć od pełnionej roli opiekuna.
- Zwiększona podatność na choroby i infekcje, które się pojawiają.
- Poczucie bezsilności i brak nadziei na poprawę sytuacji.
Jak zapobiegać wypaleniu i dbać o siebie będąc opiekunem – podsumowanie
Opieka nad bliskimi często wiąże się z dużym stresem i jest bardzo wymagająca, a przemęczenie poznawcze, emocjonalne i fizyczne może prowadzić do wypalenia opiekuńczego. To niezwykle istotne, aby opiekunowie byli świadomi tych zagrożeń – w porę zauważali symptomy gorszego samopoczucia i podejmowali działania, które pozwolą im zadbać o siebie. Wsparcie ze strony rodziny, przyjaciół czy instytucji, takich jak grupy wsparcia, może pomóc w radzeniu sobie z trudnościami. Istotnym krokiem jest zaakceptowanie pomocy innych, nieobciążanie się nadmiernymi oczekiwaniami i korzystanie z możliwości odpoczynku, np. przez usługi opieki zastępczej.
Na naszym kanale YouTube
Bibliografia:
DOI:10.18137/cardiometry.2022.24.965969
https://doi.org/10.1001/jama.2012.29
https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/nabory/wsparcie-dla-opiekun%C3%B3w-os%C3%B3b-niesamodzielnych/
https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/stress-management/in-depth/caregiver-stress/art-20044784
https://www.helpguide.org/family/caregiving/caregiver-stress-and-burnout
https://www.cancer.org/cancer/latest-news/tips-for-caregiver-burnout.html
