Czy możemy obiektywnie stwierdzić, że stan zdrowia psychicznego Polaków się pogarsza? Rosnąca liczba zwolnień lekarskich, przeciążenie psychiczne w miejscu pracy oraz odsetek społeczeństwa z doświadczeniem zaburzeń psychicznych – to wszystko pokazuje, że kondycja psychiczna Polaków wymaga pilnej uwagi. Przyjrzyjmy się aktualnym danym rzucającym światło na ten narastający problem. Poznaj zdrowie psychiczne Polaków w liczbach
Zaburzenia psychiczne – dotyczą co 4. Polaka
Badanie EZOP (Epidemiologia Zaburzeń Psychiatrycznych i Dostępność Psychiatrii w Polsce) to ogólnopolskie badanie epidemiologiczne, którego celem jest poznanie częstości występowania zaburzeń psychicznych wśród dorosłych Polaków oraz ocena potrzeb w zakresie opieki psychiatrycznej.
Dzięki EZOP uzyskano rzetelne dane o skali występowania takich zaburzeń jak depresja, zaburzenia lękowe, uzależnienia czy schizofrenia w polskim społeczeństwie, a także o tym, jak wygląda dostępność pomocy psychiatrycznej i psychologicznej w kraju. Z danych opublikowanych w ramach badania EZOP II zrealizowanych w latach 2017-2020 wynika, że:
- 26,46% Polaków doświadczyło w swoim życiu co najmniej jednego zaburzenia psychicznego.
- Najczęściej występujące kategorie to:
- Zaburzenia nerwicowe i pokrewne – 16,07%
- Zaburzenia afektywne – 4,65%
- Zaburzenia eksternalizacyjne – 11,63%
Wyniki te pokazują, że problemy ze zdrowiem psychicznym dotyczą milionów osób w Polsce i nie są marginalnym zjawiskiem.
Ponad 1,4 mln zwolnień lekarskich w 2023 roku
Według danych opublikowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w 2023 roku w Polsce odnotowano wyraźny wzrost liczby zwolnień lekarskich wystawianych z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania. Łącznie lekarze wystawili ponad 1,4 miliona takich zaświadczeń, co oznacza wzrost o 8,7% w porównaniu z rokiem poprzednim.
Dane te obejmują szeroką grupę zaburzeń – zaburzenia depresyjne, zaburzenia lękowe, reakcje na ciężki stres, a także inne jednostki chorobowe, takie jak schizofrenia czy zaburzenia osobowości.
W 2023 roku ubezpieczeni przebywali na zwolnieniach związanych z problemami psychicznymi przez łącznie 26 milionów dni. Dla porównania, w 2022 roku liczba ta wynosiła 23,8 miliona dni i dotyczyła 1,3 miliona zaświadczeń.
Statystyki ZUS z 2023 r.:
- 1,4 mln wystawionych zaświadczeń lekarskich,
- 26 mln dni absencji chorobowej.
Statystyki ZUS z 2022 r.:
- 1,3 mln zaświadczeń,
- 23,8 mln dni absencji.
Najczęstsze przyczyny zwolnień w 2023 roku:
- Reakcje na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne – 477,6 tys. zwolnień
- Epizod depresyjny – 251,6 tys. zwolnień
- Inne zaburzenia lękowe – 246 tys. zwolnień
Zdrowie psychiczne Polaków w pracy – przeciążenie, stres i tabu
Praca jest miejscem, w którym dorośli Polacy spędzają większość swojego dnia. Niestety obciążające psychicznie środowisko pracy coraz częściej staje się miejscem, które wywołuje napięcie i długotrwały stres. Raport „Bliżej Siebie – zdrowie psychiczne i empatia w miejscu pracy” to badanie dotyczące psychicznego dobrostanu pracowników i liderów. Jego celem było nie tylko sprawdzenie obecnego stanu psychicznego osób zatrudnionych, ale także zbadanie jak reagują oni na zmiany, presję oraz jakie mają oczekiwania względem wsparcia emocjonalnego ze strony pracodawców.
Autorzy badania pochylili się nad takimi zagadnieniami, jak:
- obecny stan emocjonalny pracowników i liderów,
- umiejętność adaptacji do zmian w miejscu pracy,
- źródła stresu i przeciążenia psychicznego,
- poziom empatii w organizacjach,
- otwartość na rozmowy o zdrowiu psychicznym w zespole.
Wyniki raportu pokazują, że coraz większa liczba osób odczuwa stres, zmęczenie i brak wsparcia, co przekłada się nie tylko na spadek efektywności, ale przede wszystkim na pogorszenie kondycji psychicznej i rosnącą potrzebę zmian w kulturze organizacyjnej wielu firm.
- 52% badanych (zarówno Pracowników, jak i Liderów) czuje się przeciążona emocjonalnie – w 2022 roku ten wskaźnik wynosił odpowiednio 41% i 31%.
- 55% respondentów stwierdza, że praca powoduje duży stres i zmęczenie, a 40%, że stres, jaki odczuwają w pracy, często utrudnia im realizację bieżących zadań.
Respondenci w badaniu “Bliżej Siebie” wskazali jakie najczęstsze trudności psychiczne zauważają wśród swoich współpracowników.
- Wypalenie zawodowe – 48%,
- Wyczerpanie psychiczne – 47%,
- Zaburzenia nastroju (np. depresja) – 25%.
Wypalenie zawodowe to zjawisko, o którym mówi się coraz częściej, a jego skalę potwierdzają przedstawione statystyki. Dzięki odpowiednim działaniom można jednak skutecznie mu zapobiegać lub ograniczyć jego negatywne skutki – zarówno na poziomie indywidualnym – dzięki działaniom pracowników, jak i organizacyjnym – dzięki odpowiedniemu i odpowiedzialnemu podejściu pracodawców. Jakie są deklarowane główne źródła stresu w pracy?
- Presja czasu i tempo pracy – 38%,
- Zbyt małe wynagrodzenie – 31%,
- Zbyt duża liczba zadań – 29%.
Jak natłok pracy i związany z nim stres oraz zmęczenie wpływają na podejście pracowników?
- 43–45% pracowników i liderów przyznaje, że przez pracę mają coraz mniej czasu na życie prywatne,
- 39% pracowników i 38% liderów rozważa zmianę pracy z powodu zmęczenia i nadmiaru obowiązków.
Zdrowie psychiczne Polaków w pracy – nadal tematem tabu?
Pomimo rosnącej świadomości, zdrowie psychiczne Polaków wciąż bywa ignorowane w miejscu pracy. Wiele organizacji koncentruje się przede wszystkim na wynikach i efektywności, pomijając przy tym dobrostan pracowników. Tymczasem przemęczenie, chroniczny stres czy brak równowagi między życiem zawodowym a prywatnym prowadzą do poważnych konsekwencji. Czy istotny temat zdrowia psychicznego jest poruszany odpowiednio często w środowisku pracy?
- 44% pracowników boi się otwarcie mówić o problemach psychicznych w pracy,
- Tylko 27% respondentów twierdzi, że ich przełożony regularnie interesuje się samopoczuciem zespołu,
- 41% respondentów uważa, że temat zdrowia psychicznego w pracy jest tematem tabu,
- 28% dostrzega, że osoby z trudnościami psychicznymi są odsuwane od zespołu.
Mimo powyższych statystyk, aż 69% badanych (w tym 74% liderów i 68% pracowników) uważa, że otwartość na rozmowy o emocjach i zdrowiu psychicznym przyczynia się do budowania bezpiecznego środowiska pracy. To pozytywny sygnał pokazujący, że coraz więcej osób dostrzega wartość otwartego dialogu i empatii w miejscu zatrudnienia. Dbanie o dobrostan psychiczny w miejscu pracy to podstawowy element świadomego i odpowiedzialnego przywództwa i kultury organizacyjnej opartej na wzajemnym szacunku. To właśnie w takim środowisku najłatwiej zapobiegać wypaleniu zawodowemu.
Zdrowie psychiczne Polaków w liczbach – podsumowanie
Dane z badań i statystyk nie pozostawiają wątpliwości – zdrowie psychiczne Polaków znajduje się w trudnej sytuacji i pogarsza się z roku na rok. Zarówno na poziomie społecznym, jak i zawodowym, rośnie liczba osób zmagających się z depresją, lękami, stresem i wypaleniem. Wymaga to realnych działań: inwestycji w profilaktykę, poprawy warunków pracy i przełamania tabu wokół tematu zdrowia psychicznego.
