Lęk paniczny, agorafobia, nerwica natręctw



LĘK PANICZNY (Lęk napadowy)

 

       Około 75% osób przeżyło w swoim życiu napad lęku w różnych sytuacjach (unikając wypadku samochodowego, gdy myśleli, że bliskim się coś złego przydarzyło itd.)- jednak tylko około 3,5% osób cierpi na nawracający lęk paniczny pojawiający się na ogół bez żadnej wyraźnej przyczyny. Napad lęku jest bardzo przykrym doświadczeniem- osoby czują nagły przypływ silnego lęku, towarzyszą mu objawy somatyczne jak kołatanie serca, duszność, zawroty głowy, mroczki przed oczami, fale gorąca lub zimna, uczucie słabości i wiele innych. Rzeczą charakterystyczną dla ataku paniki jest przekonanie, że napad zakończy się natychmiastową medyczną katastrofą- zawałem, zemdleniem, zwariowaniem lub uduszeniem. Osoby cierpiące od długiego czasu na ataki paniki obawiają się także samego pojawienia się lęku. Najczęściej ataki paniki występują w ciągu dnia, jednak mogą występować także w nocy- osoby cierpiące wybudzają się w pełnoobjawowym ataku, który nie wynika z koszmaru sennego („nocturnal panic attacks”). Na ogół ataki występują raz na tydzień lub dwa, oraz w sytuacjach kojarzonych z brakiem pomocy lub wsparcia, tam, gdzie w przeszłości pojawiły się ataki paniki lub też w miejscach z których trudno jest się w dowolnej chwili wydostać (tutaj typowo metro, windy, wysokie piętra budynków). Pojedynczy atak paniki nie trwa na ogół dłużej niż 30 minut- doświadczenie maksimum lęku to na ogół 5-10 minut, potem powoli lęk opada lub też osoba cierpiąca stosuje mechanizmy przerywające napad lęku (telefon do bliskiej osoby, popicie wody, położenie się do łóżka). Każdy cierpiący na napady lęku wypracowuje własne mechanizmy- niestety na ogół te mechanizmy przyczyniają się długoterminowo do podtrzymania zaburzenia- jednym z najbardziej utrudniających życie strategii jest agorafobia. Do najczęstszych metod leczenia należy psychoterapia poznawczo – behawioralna (na ogół 12 spotkań) lub/ oraz farmakoterapia.


 AGORAFOBIA

 

       Agorafobia najczęściej rozwija się jako następstwo lęku panicznego. Około połowa osób cierpiących z powodu lęków napadowych ma także diagnozę agorafobii. Ten problem charakteryzuje się lękiem i unikaniem związanym z:

- znalezieniem się w sytuacji, z której trudno natychmiast się wydostać (metro, autobusy lub samochód w korkach, windy, supermarkety)

- byciem oddalonym od opieki medycznej (np. trudność z wyjazdem poza miasto, gdzie karetki dojeżdżałyby dłużej)

- byciem samemu (gdy nikt nie mógłby wezwać pomocy)

- byciem w sytuacji społecznej w czasie napadu lęku (i narażeniem się na śmieszność)

- miejscami kojarzonymi ze śmiercią (np. cmentarze)

- byciem w miejscach, w których w przeszłości wystąpił napad lęku

       W rozumieniu agorafobii warto posłużyć się dwoma sformułowaniami- „bezpieczna strefa” i „niebezpieczna strefa”. Bezpieczna strefa to obszar, w którym osoba czuje się swobodnie i komfortowo. Na początku trwania zaburzenia bezpieczna strefa jest duża- jest nią na ogół cały obszar miejsca zamieszkania poza miejscami, gdzie wystąpił napad lęku. Po jakimś czasie bezpieczna strefa zaczyna się zmniejszać- coraz więcej miejsc i sytuacji jest kojarzonych z lękiem i unikanych. Agorafobia skazuje także na dużą zależność od innych osób, co negatywnie wpływa na związki i relacje rodzinne. Osoba cierpiąca na agorafobię, która nie leczy się może po latach trwania zaburzenia mieć dużą trudność opuszczenia domu, dlatego należy jak najwcześniej podjąć leczenie farmakologiczne oraz psychoterapię.


 ZABURZENIE OBSESYJNO- KOMPULSYJNE (NERWICA NATRĘCTW)

 

       To zaburzenie polega na występowaniu dwóch elementów- obsesji oraz kompulsji. Obsesje to nawracające myśli, wyobrażenia lub skojarzenia. Treść obsesji jest sprzeczna z systemem wartości, obrazem siebie lub też są zagrażające (także dla zdrowia) siebie oraz najbliższych- stąd budzą duży lęk, wstyd i poczucie winy. Pomimo ogromnego wysiłku wkładanego w zablokowanie myśli- stale powracają. Kompulsje to przymusowe czynności wykonywane na ogół pod wpływem myśli obsesyjnej (często są to powtarzające się rytualne zachowania np. mycie rąk) mogą to być także „ukryte” zachowania- np. liczenie w pamięci, wyobrażenia mające na celu „odczynienie” obsesji. Pomiędzy obsesjami i kompulsjami jest zawsze logiczny związek- każda kompulsja jest powiązana z jakąś myślą obsesyjną, chociaż czasami po latach trwania zaburzenia trudno jest dostrzec pierwotne znaczenie rytuału.

       Na ogół to zaburzenie rozpoczyna się w późnym dzieciństwie jako drobne czynności lub niepokoje, jednak wraz z upływem czasu coraz trudniej jest kontrolować objawy chorobowe. W USA średni czas chorowania, po którym osoby zgłaszają się do lekarza lub terapeuty to 7 lat. Według różnych źródeł na tę chorobę zapada 2-3% populacji. Nerwica natręctw nie jest jednorodnym zaburzeniem- możemy obserwować kilka podtypów zaburzenia (czasami występują jednocześnie, czasami podtypy płynnie zmieniają się z jednego w drugi). Podtypy natręctw to:

- czyste obsesje myślowe- nie obserwujemy wyraźnych zachowań kompulsyjnych poza unikaniem sytuacji, osób lub miejsc kojarzonych z obsesją. W tym podtypie najczęstsze obsesje to: lęk przed zachowaniami agresywnymi wobec innych, lęk przed byciem homoseksualistą lub przed zachowaniami perwersyjnymi/ nieakceptowalnymi seksualnie, lub też lęk przed zachowaniami nieakceptowalnymi religijnie i bluźnierstwami (czyli obsesje: agresywne, seksualne i religijne) 

- kompulsyjne gromadzenie i trudność w pozbywaniu się przedmiotów- ten podtyp związany jest z kolekcjonowaniem, zbieractwem i gromadzeniem przedmiotów oraz dużą trudnością w ocenie wartości i przydatności przedmiotów. Osoby cierpiące otaczają się coraz większą ilością „cennych” z ich punktu widzenia obiektów. Konieczność pozbycia się przedmiotów budzą ogromny dyskomfort i złość.

- obsesje zagrożenia i kompulsyjne sprawdzanie- to jeden z najczęściej występujących podtypów. Osoby mają obawy dotyczące bezpieczeństwa własnego i bliskich związanych z włamaniami, pożarem, zalaniem mieszkania i spowodowaniem innych szkód stąd wielokrotnie sprawdzają czy gaz jest dobrze zakręcony, czy drzwi są zamknięte itd.

- symetria, porządkowanie, rytualizacja czynności- ten podtyp jest bardzo związany z regulacją emocjonalną- osoby wierzą, że jeśli nie wykonają odpowiednio czynności lub nie zaprowadzą „swojego” porządku będą się czuły źle, będą zdenerwowane lub też nie wytrzymają napięcia- stąd kompulsyjne zachowania służą poprawie nastroju, koncentracji i samopoczucia.

- skażenie i czyszczenie- najczęściej występujący podtyp związany z lękiem przed zakażeniem siebie lub bliskich. Występuje tu niepokój związany z licznymi chorobami somatycznymi i typowym zachowaniem jest częste i wielokrotne mycie rąk i przedmiotów.

       Nie leczona nerwica natręctw upośledza życie osób chorujących oraz bardzo zaburza życie osób bliskich, które często są włączane do wykonywania rytuałów i kompulsji.


Autor: Magdalena Kitłowska, pracuje w:


logo.jpg

Pracownia poznawczo-behawioralna