Zdrowie psychiczne a praca

Raport ZUS „Absencja chorobowa w 2021 roku” wskazuje, że co dziesiąty pracownik w Polsce przebywał na zwolnieniu lekarskim z powodu problemów psychicznych.
Blisko 84 % respondentów uważa, że tryb pracy ma wpływ na zdrowie psychiczne. Największe zauważalne trudności psychologiczne deklarują osoby pracujące w trybie stacjonarnym. Przeczytaj więcej w artykule „Zdrowie psychiczne a praca”.

Wiele raportów pokazuje, że problemy psychiczne dotyczą dużej liczby pracowników i wpływają na ich pracę (93% Polaków uważa, że ciągły stres źle wpływa na efektywność pracowników). Pracownicy wskazują najczęściej na takie problemy jak:

• stres w pracy
• poczucie znużenia po pracy
• wypalenie zawodowe
• nadmierną ilość obowiązków
• problemy z motywacją

Zgodnie z raportem LuxMed, ok. 57% badanych wykazuje znaczące trudności z utrzymywaniem odpowiedniego poziomu motywacji, co objawia się problemami z rozpoczęciem wykonywania zadań zawodowych, odkładaniem pracy na inny dzień, kłopotami z dotrzymywaniem terminów. Ok. 65 proc. respondentów ma umiarkowany lub lekko obniżony poziom wydajności w pracy, przy czym tylko 35 proc. deklaruje znaczące trudności w tym obszarze.

Wydaje się zatem słusznym twierdzenie, że istnieje pewien silny związek pomiędzy wykonywaną pracą a kondycją psychiczną.

Zagrożenia psychospołeczne w miejscu pracy

Zagrożenia psychospołeczne i wynikające z nich konsekwencje dla zdrowia psychicznego i fizycznego zaliczają się do najbardziej wymagających kwestii w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa w pracy (BHP). Oprócz szkodliwego wpływu na zdrowie poszczególnych osób zagrożenia psychospołeczne mogą również negatywnie wpływać na efektywność organizacji i gospodarek krajowych.
Najczęściej wynikają one ze złego schematu pracy, niewłaściwej organizacji pracy oraz błędów w zarządzaniu, a także ze złego kontekstu społecznego pracy, i mogą mieć negatywne skutki psychologiczne, fizyczne i społeczne. Niektóre przykłady warunków pracy prowadzących do zagrożeń psychospołecznych:

• nadmierne obciążenie pracą,
• sprzeczne wymagania i brak jasności co do roli,
• brak zaangażowania w podejmowanie decyzji, które mają wpływ na pracownika,
• brak wpływu na sposób wykonywania pracy,
• źle zarządzana zmiana organizacyjna,
• niepewność zatrudnienia,
• nieskuteczna komunikacja,
• brak wsparcia ze strony kierownictwa lub współpracowników,
• molestowanie psychologiczne i seksualne oraz
• trudni klienci, pacjenci, uczniowie itp.
  

Najczęstsze problemy psychiczne pracowników

Warto również zauważyć, że umiarkowanie wymagające i odpowiednio zarządzane środowisko pracy wpływa pozytywnie na motywację pracowników. Dobre środowisko psychospołeczne sprzyja osiąganiu dobrych wyników i rozwojowi osobistemu, a także dobremu samopoczuciu psychicznemu i fizycznemu pracowników.
Problemy pojawiają się kiedy pracownicy doświadczają stresu, gdy wymagania związane z ich pracą są nadmierne i przekraczają możliwości radzenia sobie z nimi.

Bezpieczne psychologicznie miejsce pracy

Blisko 41% pracowników boi się powiedzieć otwarcie o pogorszeniu swojej kondycji psychicznej. 1/4 pracowników uważa, że w ich miejscu pracy osoby z problemami natury psychicznej są stygmatyzowane (26%) i odsuwane od zespołu (24%) Z kolei 66% pracowników jest zdania, że kondycja psychiczna pracowników jest marginalizowana przez pracodawcę.
Poniżej przedstawiono najczęstsze przyczyny, dla których nie dzielimy się swoimi problemami psychicznymi w miejscu pracy:

• Nie ufamy ludziom z pracy (30%)
• Wstydzimy się (29%)
• Boimy się być dyskryminowani (13%)
• Obawiamy się, że lęki w miejscu pracy mogą być zinterpretowane jako brak motywacji (12%)
• Boimy się być zwolnieni (10%)
• Boimy się, że zostaniemy pominięci przy ewentualnych awansach (5%)
• Boimy się, że nie dostaniemy podwyżki (1%)

Respondenci wykazują się też niskim zaufaniem do przełożonego oraz HR. W badaniach przeprowadzonych w ramach kampanii Bliżej Siebie jedynie 15 % respondentów wskazało HR jako miejsce, do którego zwróciliby się o pomoc dla swojego kolegi z pracy w kryzysie psychicznym. Najwięcej osób starałoby się pomóc samodzielnie (35 %) a 25 % osób zwróciłoby się do przełożonego.
Z tego powodu bardzo ważne jest tworzenie bezpiecznego psychologiczne miejsca pracy, gdzie można bez lęku o zatrudnienie mówić o swoim samopoczuciu czy wyrażać swoje oczekiwania.
76% pracowników i 70% pracodawców jest zdania, że firmy powinny tworzyć środowisko pracy, w którym pracownik nie boi się otwarcie rozmawiać o swoim zdrowiu psychicznym.

Zdrowie psychiczne a praca i jej efektywność

Z punktu widzenia organizacji do negatywnych skutków nieodpowiedniego środowiska pracy można zaliczyć:

• słabe ogólne wyniki biznesowe
• zwiększoną absencję i prezenteizm (pracownicy przychodzą do pracy, gdy są chorzy i nie są w stanie efektywnie funkcjonować)
• nieobecności związane ze zdrowiem psychicznym są zwykle dłuższe niż te wynikające z innych przyczyn, a czynniki ryzyka związane z pracą są ważnym elementem przyczyniającym się do wzrostu wskaźników wcześniejszego przechodzenia na emeryturę.
• wyższą rotację pracowników
• zwiększoną liczbę wypadków i urazów.

Szacunkowe koszty dla przedsiębiorstw i społeczeństwa są znaczne i sięgają miliardów euro na poziomie krajowym. Dlatego też w interesie pracodawcy jest dbanie o dobrostan psychiczny swoich pracowników ponieważ w sposób pośredni wpływa to na wyniki finansowe firmy, czym przynosi mu bezpośrednią korzyść.

Co może zrobić pracodawca, aby zadbać o zdrowie psychiczne pracowników

W Polsce brak jest regulacji odnoszących się bezpośrednio do ochrony zdrowia psychicznego w miejscu pracy. Nie oznacza to jednak, że na polskich pracodawcach nie spoczywają żadne obowiązki. Spośród najistotniejszych można wymienić:

• przeciwdziałanie uciążliwości pracy,
• przeciwdziałanie dyskryminacji i mobbingowi,
• dbałość o dobrą atmosferę w pracy czy
• zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

Uważa się, że najskuteczniejszym sposobem zarządzania zagrożeniami psychospołecznymi jest podejście prewencyjne, holistyczne i systematyczne.

Z badania wynika, że zagrożenia psychospołeczne są uważane za stanowiące większe wyzwanie i trudniejsze do zarządzania niż „tradycyjne” zagrożenia związane z BHP. Dalsza analiza pokazuje, że zwłaszcza mikro i małe przedsiębiorstwa mają tendencję do niedoszacowywania zagrożeń psychospołecznych i często nie stosują odpowiednich środków zapobiegawczych.

We wszystkich przedsiębiorstwach i państwach członkowskich istnieje potrzeba podnoszenia świadomości i dostarczania prostych praktycznych narzędzi dla poszczególnych sektorów na potrzeby zarządzania zagrożeniami psychospołecznymi związanymi z pracą.

Z badań wynika również, że pracownicy chcą korzystać ze wsparcia psychoterapeutycznego zapewnionego przez pracodawcę (62%). Niestety jedynie 30% pracodawców podejmuje obecnie jakiekolwiek działania w tym obszarze.

Budowaniu bezpiecznego psychologicznie środowiska pracy według pracowników sprzyja:

• 52% empatyczna postawa liderów i przełożonych
• 42% możliwość wyrażania swojego zdania na temat warunków pracy
• 39% brak obaw o zwolnienie
• 34% otwartość na rozmowy o zdrowiu psychicznym i emocjach.

Wydaje się jednak, że rosnąca świadomość problemu zdrowia psychicznego pracowników i jego wpływu na efektywność zaczyna być traktowany poważnie. Jak pokazują raporty dotyczące trendów na rynku pracy. Aż 33% przedsiębiorstw wskazuje na wspieranie zdrowia psychicznego i dobrego samopoczucia jako priorytetu na 2024 rok.

Zdrowie psychiczne a praca – podsumowanie

Biorąc pod uwagę powyższe dane, nie ulega wątpliwości, że praca ma wpływ na zdrowie psychiczne pracowników, co z kolei ma wpływ na ich efektywność i wyniki finansowe firmy. W interesie pracodawcy jest zatem podejmować działania prewencyjne, aby nie dopuścić do pojawienia się na tyle niekorzystnych warunków pracy, które mogłyby zdecydowanie negatywnie wpłynąć na zdrowie pracowników. Ponadto oprócz zapobiegania ważne jest posiadanie w swojej ofercie dla pracowników wsparcie psychologiczne, a także budowanie otwartego, opartego na empatii i zaufaniu wspierającego środowiska.

Bibliografia:

Zdrowie psychiczne pracowników. Czy pracodawcy będą je wspierać?
https://serwisy.gazetaprawna.pl/praca-i-kariera/artykuly/8697762,pracownicy-zdrowie-psychiczne-wsparcie-przez-pracodawcow.html
Raport z badania Zdrowie psychiczne na polskim rynku pracy
https://www.luxmed.pl/assets/media/Raport-Zdrowie-psychiczne-na-polskim-rynku-pracy-Poradnie-Zdrowia-Psychicznego-HARMONIA.pdf
Zagrożenia psychospołeczne i zdrowie psychiczne w miejscu pracy
https://osha.europa.eu/pl/themes/psychosocial-risks-and-mental-health
Zdrowie psychiczne w pracy: Pod presją i w ciszy
https://www.medexpress.pl/praca-w-medycynie/zdrowie-psychiczne-w-pracy-pod-presja-i-w-ciszy/
Zdrowie psychiczne w miejscu pracy – obowiązki pracodawcy | PRO HR Press
https://raczkowski.eu/aktualnosci/publikacje/2020/zdrowie-psychiczne-w-miejscu-pracy.html